Namaz nasıl kılınır – Şii İslam'da (Caferî)

1Bütün Müslümanların ortak noktaları

Ayrıntılara bakmadan önce en önemli nokta: Şii ve Sünni Müslümanların namazı esasen aynı namazdır. Hepsinde ortak olanlar:

• Günde beş farz namaz: Sabah (2 rekât), Öğle (4), İkindi (4), Akşam (3) ve Yatsı (4).
• Aynı kıble: Mekke'deki Kâbe.
• Aynı şartlar: taharet, temiz elbise ve yer, uygun örtünme, doğru vakit ve niyet.
• Aynı rükünler: iftitah tekbiri, kıyam, Fâtiha, rükû, her rekâtta iki secde, şahadet ve selam.

Allah şöyle buyurur: "Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin ve rükû edenlerle birlikte rükû edin" (2:43) ve: "Şüphesiz namaz, hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar" (29:45). Bu ayetler bütün Müslümanlar için aynı şekilde geçerlidir. Sünni anlatımı Namaz nasıl kılınır – Sünni İslam'da bölümünde bulabilirsin.

2Namaz vakitleri ve namazları birleştirme

Caferî mezhebinde öğle ile ikindi namazlarını, aynı şekilde akşam ile yatsı namazlarını – yolculuk ya da özel bir sebep olmaksızın da – art arda kılmak caizdir. Yani beş namazın hepsi kılınır, ama çoğu zaman üç vakitte: sabah namazı sabahleyin, öğle ve ikindi öğle vakti, akşam ve yatsı akşamleyin. Bunun dayanaklarından biri, Peygamber ﷺ'in Medine'de korku ya da yolculuk olmaksızın öğle ile ikindiyi ve akşam ile yatsıyı birleştirdiğine dair İbn Abbâs'ın rivayetidir (Sahîh-i Müslim). Mezhebin birçok âlimi, her namazı kendi tercih edilen vaktinde kılmayı daha faziletli görür; birleştirme caiz olmaya devam eder. Sıra farzdır: öğle ikindiden, akşam yatsıdan önce. Güncel vakitler Namaz vakitleri sayfasındadır.

3Abdest (vudu)

Abdest ayeti herkes için aynıdır (5:6). Caferî mezhebi baş ve ayakların kalan ıslaklıkla meshedilmesi (mesh) gerektiğini anlar. Abdest şöyle alınır:

1. 1Niyet: Kalbinde Allah için abdest almaya niyet et. Öncesinde ellerin yıkanması, ağız ve burnun çalkalanması tavsiye edilir.
2. 2Yüz: Yüzü yukarıdan aşağıya yıka – saç çizgisinden çeneye, genişlikte ise uzatılmış orta parmak ile baş parmak arasında kalan kısım.
3. 3Sağ kol: Dirsekten parmak uçlarına kadar yıka – yukarıdan aşağıya.
4. 4Sol kol: aynı şekilde, dirsekten parmak uçlarına kadar.
5. 5Baş: Sağ elde kalan ıslaklıkla başın ön kısmını meshet – yeni su almadan.
6. 6Ayaklar: Kalan ıslaklıkla ayağın üstünü, ayak parmaklarının uçlarından bileğe (eklem) kadar meshet – sağ ayağı sağ elle, sol ayağı sol elle.

Yüz ve kolların bir kez yıkanması farzdır, ikinci kez yıkamak caizdir, daha fazlası yapılmaz. Sıra (tertip) ve ara vermeden yapmak (muvâlât) farzdır.

Gusül (boy abdesti), cinsel ilişkiden sonra ve aybaşı (hayız) ile lohusalık kanamasından sonra alınır – ya sırayla (önce baş ve boyun, sonra vücudun sağ tarafı, sonra sol tarafı) ya da tamamen suya dalarak.

Teyemmüm (kuru arınma, 5:6, 4:43), su bulunmadığında ya da zararlı olduğunda: iki avucunu temiz toprağa vur, onlarla alnı saç çizgisinden burun ucuna kadar meshet, sonra sol avuçla sağ elin üstünü, sağ avuçla sol elin üstünü meshet.

4Ezan ve kamet

Caferî şekliyle ezan:

• Allâhü ekber (4×) – Allah en büyüktür.
• Eşhedü en lâ ilâhe illallah (2×) – Şahitlik ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur.
• Eşhedü enne Muhammeden resûlullah (2×) – Şahitlik ederim ki Muhammed Allah'ın Resulüdür.
• Hayye ales-salâh (2×) – Namaza gelin.
• Hayye alel-felâh (2×) – Kurtuluşa gelin.
• Hayye alâ hayril-amel (2×) – Hayırlı işe gelin.
• Allâhü ekber (2×) – Allah en büyüktür.
• Lâ ilâhe illallah (2×) – Allah'tan başka ilah yoktur.

Peygamber ﷺ'e dair şahitlikten sonra birçok mümin Eşhedü enne Aliyyen veliyyullah – "Şahitlik ederim ki Ali (عليه السلام) Allah'ın velisidir" ifadesini ekler. Şii âlimlerin çoğu bu şahitliği tavsiye edilen bir ilave sayar, zorunlu ezanın bir parçası saymaz. Es-salâtü hayrun mine'n-nevm ifadesi bu mezhepte söylenmez.

Kamet daha kısadır: Allâhü ekber (2×), iki şahadet (her biri 2×), üç hayye çağrısı (her biri 2×), Kad kâmeti's-salâh (2×) – "Namaz başladı", Allâhü ekber (2×) ve Lâ ilâhe illallah (1×).

5Namaz adım adım

Örnek olarak iki rekâtlık bir namaz (sabah) ile:

1. 1Niyet: Kıbleye dönerek ayakta dur ve kalbinle niyet et; örneğin "Allah'a yakınlık dileyerek sabah namazını, iki rekât, kılıyorum."
2. 2İftitah tekbiri (tekbîretü'l-ihrâm): Ellerini kulak hizasına kaldır ve Allâhü ekber (الله أكبر) – "Allah en büyüktür" de.
3. 3Kıyam (ayakta durmak): Kollar sakin bir şekilde yanlarda sarkar, eller uyluklar üzerinde durur. Eller gövdenin önünde kavuşturulmaz. Bakışın secde yerinde durur.
4. 4Fâtiha: Fâtiha Suresini Bismillâhirrahmânirrahîm ile başlayarak oku. Fâtiha'dan sonra Âmîn denmez; Caferî öğretisine göre namazda söylenmez.
5. 5Tam bir sure: İlk iki rekâtta, besmelesiyle birlikte bütün bir sure daha gelir; örneğin İhlâs ya da Kadr.
6. 6Kunût (ikinci rekâtta): Surenin ardından ve rükûdan önce, ellerini yüzünün önüne, avuçlar yukarı bakacak şekilde kaldır ve bir dua et; örneğin Rabbenâ âtinâ fid-dünyâ haseneten ve fil-âhirati haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr – "Rabbimiz, bize dünyada iyilik ver, âhirette de iyilik ver ve bizi ateşin azabından koru" (2:201). Kunût kuvvetle tavsiye edilir.
7. 7Rükû (eğilmek): Allâhü ekber de, ellerin dizlerinde olacak şekilde eğil ve Sübhâne Rabbiye'l-Azîmi ve bihamdih (سبحان ربي العظيم وبحمده) – "Büyük olan Rabbimi tesbih ederim, hamd O'nadır" de.
8. 8Doğrulmak: Tamamen dik dur ve bir an sakin kal. Semiallâhü limen hamideh – "Allah, kendisine hamdedeni işitir" demek tavsiye edilir.
9. 9Secde: Allâhü ekber de ve vücudun yedi yeri üzerine secde et: alın, iki avuç, iki diz ve iki ayağın başparmakları. Alın, toprak üzerine ya da topraktan bitip yenmeyen ve giyilmeyen bir şeyin üzerine konur – genellikle bir türbe (turbah). Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ ve bihamdih (سبحان ربي الأعلى وبحمده) – "En yüce olan Rabbimi tesbih ederim, hamd O'nadır" de.
10. 10İki secde arasında oturmak: Allâhü ekber, sakince otur. Estağfirullâhe Rabbî ve etûbü ileyh – "Rabbim Allah'tan bağışlanma dilerim ve O'na tövbe ederek dönerim" demek tavsiye edilir.
11. 11İkinci secde: Allâhü ekber, öncekiyle aynı, aynı tesbihle.
12. 12İkinci rekât için kalkmak: Kalkarken Bihavlillâhi ve kuvvetihî ekûmü ve ek'ud – "Allah'ın gücü ve kuvvetiyle kalkar ve otururum" demek tavsiye edilir. İkinci rekâtta 4. adımdan 11. adıma kadar olanları, kunût (6. adım) dahil, tekrarla.
13. 13Teşehhüd: İkinci secdeden sonra oturmaya devam et ve şunu söyle: Eşhedü en lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh. Allâhümme salli alâ Muhammedin ve âli Muhammed – "Şahitlik ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur ve şahitlik ederim ki Muhammed O'nun kulu ve resulüdür. Allah'ım, Muhammed'e ve Muhammed'in âline salât et."
14. 14Selam: Es-selâmü aleyke eyyühen-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Es-selâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhis-sâlihîn. Es-selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtüh – "Selam sana, ey Peygamber, Allah'ın rahmeti ve bereketleri de üzerine olsun. Selam bize ve Allah'ın salih kulları üzerine olsun. Selam hepinize ve Allah'ın rahmeti ve bereketleri üzerinize olsun." Bununla namaz tamamlanmış olur.
15. 15Sonda üç tekbir: Ardından her seferinde ellerini kulaklara kaldırarak üç kez Allâhü ekber demek tavsiye edilir.

Üç ya da dört rekâtlık namazlarda: İkinci rekâttan sonra yalnızca teşehhüdü (13. adım) okur ve ayağa kalkarsın. Üçüncü ve dördüncü rekâtlarda sessizce ya Fâtiha'yı ya da "dört tesbih"i (et-tesbîhâtü'l-erbaa) okursun: Sübhânallâhi vel-hamdü lillâhi ve lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber – "Allah'ı tesbih ederim, hamd Allah'a mahsustur, Allah'tan başka ilah yoktur ve Allah en büyüktür". Bunlar genellikle üç kez söylenir. Son oturuşta teşehhüd ve selam gelir.

6Neden toprak üzerine secde edilir?

Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Yeryüzü benim için mescit (secde yeri) ve temizleyici kılındı" (Sahîh-i Buhârî, Sahîh-i Müslim). Bundan ve İmamların (عليهم السلام) rivayetlerinden Caferî mezhebi, secdede alnın doğal toprağa ya da ondan bitip yenmeyen ve giyilmeyen şeylere – taş, kum, ahşap ya da hurma yaprağı gibi – konması gerektiği sonucunu çıkarır. Halılar ve giysiler sayılmaz. Bu yüzden birçok kişi saf kilden küçük bir tablet olan türbe (turbah) kullanır: Bu, her yere taşınabilen temiz bir toprak parçasından ibarettir. Türbeye tapılmaz; ona değil, onun üzerine secde edilir. Birçok kişi İmam Hüseyin'e (عليه السلام) duyduğu sevgiden dolayı Kerbelâ toprağını değerli sayar, ama her saf toprak geçerlidir.

7Namazdan sonra: Fâtıma tesbihi

Namazdan sonra birçok kişi Fâtıma ez-Zehrâ'nın (عليها السلام) tesbihini çeker: 34× Allâhü ekber, 33× Elhamdülillah ve 33× Sübhânallah. Peygamber ﷺ bu tesbihi kızı Fâtıma'ya ve Ali'ye (عليه السلام) öğretmiştir; rivayet Sahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim'de de bulunur. Daha fazla duayı Dualar bölümünde bulabilirsin.

8Yolcular, kadınlar ve hastalar

Yolcular, yolculuk belirli bir asgari mesafeye ulaştığında (mercîin hükümlerine göre yaklaşık 44 km) dört rekâtlık namazları ikiye indirmelidir (kasr, 4:101). Sabah ve akşam namazları değişmez. Kadınlar aynı şekilde namaz kılar; aybaşı (hayız) ve lohusalık kanaması süresince namaz yoktur ve kaza edilmez. Hastalar gücü yettiği şekilde namaz kılar – oturarak ya da yatarak; Allah hiçbir nefse gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez (2:286). Cuma namazı (62:9) birçok Şii toplulukta kılınır; kesin hükmü için kişi kendi merciine uyar.

9Ortak kaynaklar ve karşılıklı saygı

Sünni ve Şii Müslümanlar aynı Rabbe namaz kılar, aynı Kur'an'ı okur, aynı Peygamber ﷺ'i ve ailesini sever ve aynı Kâbe'ye yönelir. Namazdaki farklar, her mezhebin özenle incelediği rivayetlere dayanan fıkhî yorum (fıkıh) farklarıdır.

2005'te uluslararası bir İslam âlimleri konferansında teyit edilen Amman Mesajı (2004), aralarında dört Sünni mezhep ile Caferî mezhebinin de bulunduğu sekiz fıkıh mezhebini açıkça tanımış ve bu mezheplerden herhangi birine uyan hiç kimsenin Müslüman olmadığının söylenemeyeceğini bildirmiştir.

Birleşik Arap Emirlikleri'nde her mezhepten Müslümanlar yan yana namaz kılar: camilerde, iş yerinde, yolculukta. Ellerini farklı tutan ya da türbe üzerinde namaz kılan birinin yanında duran kişi, namazda bir kardeşinin yanında durmaktadır.

10Kendi mezhebinin bir öğretmeniyle öğren

Bu bölüm Caferî uygulamasına dair özenli bir genel bakış sunar, ama eğitimin yerini tutmaz. Kesin hükümler âlimlerin amelî fıkıh kılavuzlarında (Tevzîhu'l-Mesâil) bulunur. Ayrıntıları topluluğundaki nitelikli bir öğretmenden öğren ve merciinin hükümlerine uy. Allah namazını kabul etsin.